ความเป็นมาของโครงการ

รัฐบาลแห่งราชอาณาจักรไทยกับรัฐบาลแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน ได้ลงนาม
ในบันทึกความเข้าใจว่าด้วยความร่วมมือระหว่างรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรไทยกับรัฐบาลแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีนภายใต้การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางรถไฟของประเทศไทยในกรอบยุทธศาสตร์การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมขนส่งของไทย พ.ศ. 2558 - 2565 เมื่อวันที่ 19 ธันวาคม 2557 ซึ่งมีสาระสำคัญ
ในการพัฒนารถไฟขนาดทางมาตรฐานร่วมกันในรูปแบบรัฐต่อรัฐ


คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม 2560 อนุมัติให้ รฟท. ดำเนิน
โครงการความร่วมมือระหว่างรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรไทยและรัฐบาลแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีนในการพัฒนาระบบรถไฟความเร็วสูงเพื่อเชื่อมโยงภูมิภาค ช่วงกรุงเทพมหานคร-หนองคาย (ระยะที่ 1 ช่วงกรุงเทพมหานคร-นครราชสีมา) 
ตามที่กระทรวงคมนาคมเสนอ ในกรอบวงเงิน 179,412.21 ล้านบาท และ
สภานิติบัญญัติแห่งชาติได้มีมติเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2560 รับทราบผลการอนุมัติโครงการ โดยโครงการะยะที่ 1 ช่วงกรุงเทพมหานคร-นครราชสีมา มีสถานีทั้งหมด 
6 สถานี ประกอบด้วย สถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์ สถานีดอนเมือง สถานีอยุธยา สถานีสระบุรี สถานีปากช่อง และสถานีนครราชสีมา ระยะทางประมาณ 250.77 กิโลเมตร มีศูนย์ซ่อมบำรุงและควบคุมการเดินรถตั้งอยู่ที่บริเวณเชียงรากน้อย ระบบรถไฟใช้ประเภทรถโดยสาร EMU (Electric Multiple Unit) ที่ความเร็วสูงสุด 250 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ใช้เวลาเดินทางจากกรุงเทพถึงนครราชสีมา 1 ชั่วโมง 30 นาที


รฟท. รายงานกระทรวงคมนาคมเมื่อวันที่ 7 สิงหาคม 2567 เพื่อขออนุมัติดำเนินโครงการความร่วมมือระหว่างรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรไทยและรัฐบาลแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน ในการพัฒนาระบบบรถไฟความเร็วสูงเพื่อเชื่อมโยงภูมิภาค ช่วงกรุงเทพมหานคร-หนองคาย (ระยะที่ 2 ช่วงนครราชสีมา-หนองคาย) มีจุดเริ่มต้นโครงการต่อจากจุดสิ้นสุดของโครงการระยะที่ 1 ผ่านสถานีบัวใหญ่ สถานีบ้านไผ่ สถานีขอนแก่น สถานีอุดรธานี ศูนย์ซ่อมบำรุงและย่านขนถ่ายสินค้านาทา สถานีหนองคาย ไปสิ้นสุดที่ริมแม่น้ำโขงขนานกับสะพานมิตรภาพไทย-ลาว แห่งที่ 1 ซึ่งรวมระยะทางทั้งสิ้น 357.12 กิโลเมตร ระบบรถไฟใช้ประเภทรถโดยสาร EMU (Electric Multiple Unit) ที่ความเร็วสูงสุด 250 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ใช้เวลาเดินทางจากกรุงเทพถึงหนองคาย 3 ชั่วโมง 30 นาที


กระทรวงคมนาคม มอบหมายให้ รฟท. พิจารณาดำเนินการศึกษารูปแบบ
การให้เอกชนร่วมลงทุน โครงการความร่วมมือระหว่างรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรไทยและรัฐบาลแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีนในการพัฒนาระบบรถไฟความเร็วสูงเพื่อเชื่อมโยงภูมิภาค ช่วงกรุงเทพมหานคร-หนองคาย ตามพระราชบัญญัติการร่วมลงทุนระหว่างรัฐและเอกชน พ.ศ. 2562 เมื่อวันที่ 20 กันยายน 2567 ท้ายหนังสือกรมการขนส่งทางราง เลขที่ คค 0905.3/1300 ลงวันที่ 13 สิงหาคม 2567 
 คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2568 อนุมัติในหลักการโครงการรถไฟความเร็วสูง ระยะที่ 2 โดยให้กระทรวงคมนาคม (รฟท.) ดำเนินการในส่วนของการจัดสรรกรรมสิทธิ์ที่ดิน และการชดเชยทรัพย์สิน งานก่อสร้างโยธา และการควบคุมงานก่อสร้างโยธา และให้พิจารณาศึกษาความเหมาะสมของการดำเนินงานต่าง ๆ ภายใต้โครงการรถไฟความเร็วสูง ระยะที่ 2 เช่น การลงทุนระบบราง ระบบไฟฟ้าเครื่องกล การลงทุนเครื่องมือ/อุปกรณ์ และรถจักร ศูนย์เปลี่ยนถ่ายสินค้านาทา เป็นต้น ในรูปแบบการให้เอกชนร่วมลงทุน ตามความเห็นของสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เมื่อวันที่ 23 มกราคม 2568